کودک و نوجوان و عاشورا

کودک و نوجوان و عاشورا

یکی از جلوه های باشکوه حرکت کاروان امام حسین علیه السلام ، حضور کودکان همراهامام حسین علیه السلام و خاندان مکرم ایشان است. این حضور شورانگیز به شکوهحرکت امام حسین علیه السلام رنگ و بوی خاصی بخشید. برخی از این جلوه ها عبارتنداز:

علی اصغر علیه السلام

یکی از فرزندان امام حسین علیه السلام نوزاد شیرخواری بود که از تشنگی در روزعاشورا بی تاب شده بود. امام، خطاب به دشمن فرمود: «از یاران و فرزندانم،کسی جز این کودک نمانده است. نمی بینید که چگونه از تشنگی بی تاب است؟»در «نفس المهموم» آمده است که فرمود: «اِنْ لَمْ تَرْحَمُوُنی فَاْرحَمُوا هَذَا الطِّفْل» و درحال گفت وگو بود که تیری از کمان حرمله آمد و گوش تا گوش حلقوم علیاصغر را درید. امام حسین علیه السلام خون گلوی او را گرفت و به آسمان پاشید.

رقیه

دختر سه یا چهار ساله ابا عبداللّه الحسین علیه السلام است که در سفر کربلا، همراه اسیراناهل بیت بود و در شام، شبی، پدر را به خواب دید و پس از بیدار شدن بسیارگریست و بی تابی کرد. خبر به یزید رسید. به دستور او، سر مهطر امام علیه السلام را نزد اوبردند. رقیه از این منظره، بیشتر ناراحت و رنجور شد و همان روزها در خرابهشام (که محل اقامت موقت اهل بیت علیهم السلام بود) جان داد.

امام محمدباقر علیه السلام

تنها فرزند امام سجاد علیه السلام بود. مادر بزرگوارش، فاطمه دختر امام حسن مجتبی علیه السلام معروف به ام عبدالله است. در کربلا، سه سال و نیم بیشتر نداشت و حوداثخونین عاشورا و دوران اسارت را در حافظه خویش ثبت کرد.

کودک و نوجوان و عاشورا

یکی از جلوه های باشکوه حرکت کاروان امام حسین علیه السلام ، حضور کودکان همراهامام حسین علیه السلام و خاندان مکرم ایشان است. این حضور شورانگیز به شکوهحرکت امام حسین علیه السلام رنگ و بوی خاصی بخشید. برخی از این جلوه ها عبارتنداز:

علی اصغر علیه السلام

یکی از فرزندان امام حسین علیه السلام نوزاد شیرخواری بود که از تشنگی در روزعاشورا بی تاب شده بود. امام، خطاب به دشمن فرمود: «از یاران و فرزندانم،کسی جز این کودک نمانده است. نمی بینید که چگونه از تشنگی بی تاب است؟»در «نفس المهموم» آمده است که فرمود: «اِنْ لَمْ تَرْحَمُوُنی فَاْرحَمُوا هَذَا الطِّفْل» و درحال گفت وگو بود که تیری از کمان حرمله آمد و گوش تا گوش حلقوم علیاصغر را درید. امام حسین علیه السلام خون گلوی او را گرفت و به آسمان پاشید.

رقیه

دختر سه یا چهار ساله ابا عبداللّه الحسین علیه السلام است که در سفر کربلا، همراه اسیراناهل بیت بود و در شام، شبی، پدر را به خواب دید و پس از بیدار شدن بسیارگریست و بی تابی کرد. خبر به یزید رسید. به دستور او، سر مهطر امام علیه السلام را نزد اوبردند. رقیه از این منظره، بیشتر ناراحت و رنجور شد و همان روزها در خرابهشام (که محل اقامت موقت اهل بیت علیهم السلام بود) جان داد.

امام محمدباقر علیه السلام

تنها فرزند امام سجاد علیه السلام بود. مادر بزرگوارش، فاطمه دختر امام حسن مجتبی علیه السلام معروف به ام عبدالله است. در کربلا، سه سال و نیم بیشتر نداشت و حوداثخونین عاشورا و دوران اسارت را در حافظه خویش ثبت کرد.

قاسم بن الحسن

نوجوانی نابالغ بود که روز عاشورا در کربلا حضور داشت. وی فرزندامام حسن علیه السلام بود و برخی مادرش را رمله و برخی نفیله می دانند. وی با اصرارزیاد، عمویش حسین علیه السلام را راضی کرد تا به میدان برود.

حمید بن مسلم می گوید:

«در این گیر و دار بودیم که دیدم پسرکی به سوی ما می آید که چهره اشهمانند پاره ماه بود. در دستش، شمشیری و در تنش، پیراهنی و اِزاری و نعلینیپوشیده بود که بند یکی از آن دو پاره بود و فراموش نمی کنم که آن بند کفش پایچپش بود. عمرو بن سعید بن نفیل ازدی از وی چون او را دید، گفت: «به خداسوگند! اکنون بر او حمله می برم.» به او گفتم: «سبحان الله! تو از این کار چههدفی داری؟ همان کسانی که دور او را گرفته اند و حتی یک نفر از ایشان را باقینمی گذارند، او را کفایت می کنند.» گفت: «به خدا سوگند! من بر او حمله خواهمکرد». سپس بر او حمله کرد و پیش از آنکه این نوجوان روی برگرداند، با شمشیرچنان بر سرش کوبید که فرقش شکافته شد. پسرک با صورت به زمین افتاد وفریاد زد: «ای عمو جان!» و با این کلمه از حسین علیه السلام یاری خواست.

در زیارت ناحیه مقدسه درباره وی چنین آمده است:

«سلام بر قاسم، پسر امام حسن علیه السلام ، آن نوجوانی که دشمن فرقش را شکافتو لباس جنگی اش را ربود. آن گاه که عمویش، حسین علیه السلام را به کمک طلبید، مانندبازِ تیزپروازی بر بالین او حاضر شد. در این هنگام، امام فرمود: «از رحمت خدادور باشند قومی که تو را کشتند. آنان که جد و پدر بزرگوار تو در روز قیامت،دشمنشان است».

سپس حسین علیه السلام پیکر او را از زمین برداشت و به سینه چسبانید و به جانبخیمه ها برد، درحالی که پاهای آن نوجوان، به زمین کشیده می شد و در کنار فرزندجوانش علی اکبر و دیگر شهیدان خاندان خویش بر زمین نهاد.

عبد اللّه بن حسن بن علی علیه السلام

وی نوجوان 11 ساله و فرزند امام حسن مجتبی علیه السلام بود که روز عاشورا وقتی دیدسید الشهداء علیه السلام بر زمین افتاده است، برای دفاع از عموی مظلومش به سویمیدان شتافت و جنگید و عده ای را کشت و با تیغ بحر بن کعب به شهادت رسید.برخی هم نقل کرده اند، حرمله با شمشیر، دست او را که در آغوش عمویشحسین علیه السلام قرار گرفته بود، برید و همان جا شهیدش کرد.

عون بن عبدا...

عون، فرزند حضرت زینب علیهاالسلام در کربلا و روز عاشورا همراه مادرش، حضوریفعال داشت و به شهادت رسید. این نوجوان شجاع نزد امام آمد و با اصرارمادرش، حضرت اجازه فرمود که به میدان برود. وی شماری از دشمنان را بههلاکت رساند و سرانجام به شهادت رسید. رجزی که در میدان جنگ می خواند،چنین بود: «اگر مرا نمی شناسید من پسر عبداللّه جعفرم همان که در بهشت با دوبال پرواز می کند...».

در زیارت ناحیه مقدسه آمده است:

«سلام بر عون فرزند عبدالله بن جعفر، همان طیّار بهشت، هم پیمان ایمان،هماورد همگنان، یاور خدای رحمان و تلاوت کنندگان قرآن. خداوند، قاتل اوعبدالله بن قطبه طایی را لعنت کند.

محمد بن عبداللّه

محمد بن عون عبداللّه نیز شجاعانه قدم به میدان گذاشت و خود را معرفی کرد ودر یک نبرد سنگین، سه سوار و هجده پیاده از دشمنان خدا را به دوزخ فرستاد وسرانجام به شهادت رسید.

در زیارت ناحیه مقدسه آمده است:

«سلام بر محمد بن عبدالله بن جعفر که جایگاه جدش را در بهشت دید وپس از برادرش، به شهادت رسید و نگه دار بدن برادر بود. خداوند، قاتل او عامربن نهشل تمیمی را لعنت کند».

طفلان مسلم

محمد و ابراهیم، دو فرزند مسلم بن عقیل بودند که در حادثه کربلا اسیر شدند.ابن زیاد دستور داد آن دو را زندانی کردند. این دو نوجوان نابالغ، مدت یک سالدر زندان بودند. سپس با کمک «مشکور»، پیرمرد زندان بان که هوادار اهل بیتبود، شبانه از زندان گریختند. شب به خانه زنی پناه بردند که شوهرش در سپاهابن زیاد بود. حارث، آن دو را کنار رود فرات برد و بی رحمانه سر از تنشان جداکرد و پیکرشان را در فرات افکند و سرهای آن دو را برای دریافت جایزه نزد ابنزیاد برد.

عمرو بن جُناده انصاری

از شهیدان نوجوان کربلا است که پدرش در رکاب سیدالشهداء علیه السلام شهید شد. اوهنگامی که خواست به میدان برود، امام فرمود: «پدر این جوان کشته شد، شایدمادرش راضی نباشد که به میدان رود.» گفت: مادرم دستور داده که به میدان برومو لباس جنگ بر من پوشانده است. او که 9 یا 11 ساله بود، به میدان رفت و رجزخواند و جنگید تا کشته شد. نام او در زیارت ناحیه مقدسه آمده است.

عبداللّه بن مسلم

عبداللّه ، فرزند مسلم بن عقیل، نوجوانی بود که همراه دایی و مادرش در کربلاحضور داشت. مادر او رقیه، دختر علی علیه السلام است. عبداللّه در روز عاشورا، با اجازهحسین علیه السلام به میدان نبرد رفت و این رجز را خواند: «امروز پدرم، مسلم وجوانانی را که در راه دین رسول خدا صلی الله علیه و آله شهید شده اند، ملاقات می کنم».

عبدالله شماری از مردان جنگیِ دشمن را در سه حمله از پای درآورد وسرانجام به دست عمرو بن صبیح صیداوی و اسد بن مالک به شهادت رسید.

محمد بن مسلم

نوجوانی 12 یا 13 ساله بود که روز عاشورا در کربلا با امام حسین علیه السلام شهید شد.پس از شهادت عبدالله بن مسلم، جوانان بنی هاشم به طور دسته جمعی، بی اجازهبر دشمن حمله کردند. امام حسین علیه السلام فریادی کشید و آنان را از حمله گروهیبازداشت و با صدایی رسا فرمود: «ای پسر عموهای من! برای مرگ، شکیباباشید.» جوانان اهل بیت، دست از حمله برداشتند و بازگشتند، ولی در اینفاصله، محمد بن مسلم (فرزند دیگر مسلم بن عقیل) به دست ابومرهم ازدی ولقیط بن ایاس جُهنی به شهادت رسید.

عمروبن الحسن

یکی دیگر از کودکانی است که در کربلا حضور داشت و پس از حادثه عاشورااسیر شد. نقل شده است روزی یزید به او گفت: آیا با پسرم عبدالله کشتیمی گیری؟ عمروبن الحسن گفت: نیرویی برای کشتی ندارم ولی با یک چاقو بهمن و یک چاقو هم به او بده تا با هم بجنگیم. اگر او مرا کشت، من به جدمرسول خدا صلی الله علیه و آله و پدرم علی بن ابی طالب علیه السلام می پیوندم و اگر من او را بکشم، او بهجدش ابوسفیان و پدرش معاویه خواهد پیوست.

یزید گفت: «این خویی است که من می شناسم. مار جز مار نمی زاید؟». کنایهاز اینکه عمرو بن الحسن، شجاعت و دلاوری را از پدران و اجداد خود به ارثبرده است.

نقش کودکان و نوجوانان در نهضت حسینی علیه السلام

در جنگ ها، اگر نیروهای نظامی در برابر یکدیگر قرار بگیرند، مردم تلفات جانیو مالی آن را عادی می دانند و عواطف آنان جز برای مدتی کوتاه برانگیختهنمی شود. با این حال، اگر جنگ به شهرها و مناطق غیرنظامی سرایت کند و زنانو کودکان و نوجوانان و افراد بی طرف، طمعه آتش جنگ شوند، حتی انسان هایسنگ دل و بی عاطفه نیز عاملان آن را سرزنش می کنند. در واقعه عاشورا، کودکانو نوجوانان همپای بزرگ سالان، نقش مؤثری ایفا کردند که در سه جنبه قابلبررسی است:

الف) زنده نگه داشتن یاد عاشورا

شهادت و اسارت کودکان و نوجوانان در کربلا، دلِ سنگ را می شکند و دیده هرخشک چشمی را تر می کند و این مسئله، سبب زنده نگه داشتن یاد و خاطرهعاشورا می شود.

ب) هدایت گنه کاران

شهادت کودکان و نوجوانان سبب هدایت گنه کاران می شود؛ زیرا عواطف آنها رابرمی انگیزد و آنها را متأثر می سازد و اشکشان را جاری می کند. آشکارا است کهاشک چشم، آلودگی های دل را شست وشو می دهد و هنگامی که این مسئلهتکرار شود، سرانجام چشم دل او باز می شود و چراغ پر فروغ هدایت و کشتینجات را می بیند و به آن سو حرکت می کند.

ج) پیام رسانی نهضت عاشورا

کودکان و نوجوانان عاشورا یا جنگیدند و به شهادت رسیدند یا به اسارتدرآمدند و پیام نهضت عاشورا را به مردم رساندند.

ویژگی های الگویی کودکان و نوجوانان عاشورایی

الگوپذیری و سرمشق گرفتن از رفتار دیگران از ویژگی هایی است که به حکمآفرینش در وجود انسان به ودیعه نهاده شده است. این ویژگی در گروه سنیکودک و به ویژه نوجوان نمود بیشتری دارد. به همین دلیل، در این قسمت،برخی از ویژگی های کودکان و نوجوانان حاضر در کربلا را که قابلیت الگودهیبه کودکان و نوجوانان امروزی را دارند، بیان می کنیم:

الف) ولایت پذیری

کودکان و نوجوانان عاشورایی، تسلیم مطلق مقام ولایت امامِ زمانِ خود بودند ودر راه دفاع از امام و آرمان های او تا پای فدای جان پیش رفتند.

ـ پیام برای کودکان و نوجوانان امروز:

1. مقام ولایت را بشناسیم.

2. از اوامر و نواهی مقام رهبری اطاعت کنیم.

3. از مقام رهبری ـ که دنباله ولایت خدا، پیامبراعظم صلی الله علیه و آله و ائمه اطهار علیهم السلام است ـ دفاع کنیم.

ب) عشق به شهادت

یکی از الگوهای رفتاری آنان، عشق به شهادت و نهراسیدن از مرگ بود. هنگامیکه امام حسین علیه السلام نظر قاسم بن الحسن علیه السلام را درباره مرگ می پرسد، می گوید:«عموجان! مرگ در راه خدا و در رکاب تو، نزد من از عسل شیرین تر است».

- پیام:

- معنی شهادت را درک کنیم.

- از سختی ها و مرگ نهراسیم.

- مقام و رتبه شهید را بشناسیم.

ج) شجاعت و شهامت

نوجوانان عاشورایی با وجود کمی سن، مردانه در مقابل دشمن وحشی وسنگل دل ایستادند و جنگیدند. آنان هنگامی که پای در میدان نبرد می گذاشتند، باشجاعت هرچه تمام، ابتدا خود را معرفی می کردند و سپس در میدان جنگ ده هامرد جنگی را از پای در می آوردند.

قاسم بن الحسن علیه السلام ، هنگامی که به میدان می رود، با جسارت هرچه تمام،خود را چنین معرفی می کند: «اگر مرا نمی شناسید، پس بدانید من فرزندامام حسن علیه السلام نوه پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله هستم.

به روایتی، وی در میدان جنگ، 35 مرد جنگی را از پای درآورد.

عون فرزند حضرت زینب علیهاالسلام نیز در میدان جنگ چنین می گوید: «اگر مرانمی شناسید، من پسر جعفر طیارم! آن شهید راستینی که در بهشت می درخشد وبا بال سبزی که خداوند به او عطا فرموده است، پرواز می کند. این افتخار، برایمن و او در محشر کافی است».

او 21 سپاهی را به یزید دوزخ فرستاد.

پیام:

- در برابر دشمنان باید شجاع بود.

- در برابر سختی ها و مشکلات زندگی باید با شهامت و دلیری ایستادگیکرد.

- در برابر توطئه های دشمن باید از تمامی وسایل ممکن استفاده کرد.

د) رعایت ادب و اجازه گرفتن از بزرگ تر

تمامی نوجوانان حاضر در کربلا، هنگامی که قصد رفتن به میدان را داشتند، نزدامام حسین علیه السلام آمدند و از ایشان اجازه گرفتند.

پیام:

- همواره و در تمامی لحظات باید به بزرگ تر از خود احترام گذاشت.

- در انجام کارها به ویژه کارهای مهم باید به بزرگ ترها اطلاع بدهیم.

- در انجام کارها، بر بزرگ ترها پیش دستی نکنیم.

توجه به نماز و ارتباط با خدا

کودکان و نوجوانان عاشورایی در سخت ترین لحظات، نماز به جای آوردند.فرزندان مسلم پیش از شهادت، از قاتل خود درخواست کردند که نماز بخوانند.هنگامی که او اجازه داد، وضو گرفتند، دو رکعت به جای آوردند و دست بهمناجات با خدا برداشتند و گفتند: «ای خداوند حی داور! بین ما و این مرد، توخود، داوری فرما!».

پیام:

- هیچ گاه نماز را ترک نکنیم.

- نماز، بهترین راه ارتباط با خداست.

- نماز در مشکلات، تسلی دل و مایه صبوری و بردباری است.

ز) معرفت بالای دینی و جانبازی در راه اسلام

شناخت حق از باطل و معرفت بالا، نسبت به تعالیم دین و آشنایی با انحرافدین از ویژگی های آنان بود. محمد با اینکه نوجوانی بیش نیست، هنگامرجزخوانی در میدان جنگ می گوید: «از دشمنان کوردل و پستی که به جنگ ماآمده و دستورهای قرآن را وارونه کرده و کفر و طغیان را آشکار کرده اند، بهخداوند شکایت می کنم. سپس شجاعانه جنگید و به همراه عون به شهادترسید.

امام محمد باقر علیه السلام که در کربلا کودک خردسالی بیش نبود، وقتی یزید تصمیمبه کشتن پدرش امام سجاد علیه السلام می گیرد و نظر مشاورانش را در این زمینهمی خواهد و آنها پاسخ مثبت می دهند، به یزید می فرماید: «ای یزید! اینها برایخوشایند تو، برخلاف هم نشینان فرعون رأی دادند. آن گاه که فرعون دربارهموسی و هارون با آنها مشورت کرد، گفتند: موسی و برادرش را مهلت بده! امااینان رای به کشتن ما دادند و این بی علت نیست.»

یزید گفت: علت آن چیست؟

فرمود: «آنها عاقل بودند و اینها نادان؛ زیرا جز حرام زادگان، پیغمبران وفرزندان آنان را نمی کشند.» یزید سر به زیر انداخت و از کشتن امام سجاد علیه السلام صرف نظر کرد.

پیام:

- باید از مفاهیم دینی درک عمیق پیدا کرد.

- باید اطلاعات و معلومات دینی خود را بالا ببریم.

- در برابر توطئه های دشمن باید هشیار باشیم.

ح) حس مسئولیت نسبت به کوچک تر از خود

هنگامی که قاتل می خواهد سر فرزندان مسلم را از تن جدا کند، برادر بزرگ ترابتدا از قاتل می خواهد که چون مادر، برادر کوچک تر را به او سپرده است، ابتدا اورا بکشد تا شاهد کشته شدن برادر کوچک تر خود نباشد.

پیام:

- علاقه و محبت شدید نسبت به برادر.

- وظیفه شناسی و احساس مسئولیت نسبت به کوچک تر از خود.

ط) وفاداری

کودکان و نوجوانان عاشورایی، با وجود کوچکی و کمی سن، وفادارتریننوجوانان جهان بودند؛ زیرا آنانی که توان جنگیدن و مبارزه نظامی را داشتند، دررکاب عموی خود جنگیدند تا به شهادت رسیدند و آنانی که توان مبارزه رانداشتند، به اسارت درآمدند و پیام مظلومیت و حقانیت شهدای کربلا را به گوشجهانیان رسانیدند.

- پیام:

- به عهد خود وفادار باشیم.

- در امور مورد رضایت حق تعالی نسبت به اقوام، دوستان و یاران، باوفاباشیم و آنها را در لحظه های سخت تنها نگذاریم.

الگوگیری نوجوان امروز از نوجوان عاشورایی

نوجوان امروز، در انقلاب اسلامی ایران تمام توان خود را به کار گرفت و پا بهپای بزرگ ترها در راه سرنگونی حکومت شاهنشاهی تلاش کرد. او با شرکت درراه پیمایی، شعار دادن علیه نظام، کمک به نیروهای انقلابی، مجروحان و فراریان،پخش اعلامیه و حتی دادن جان خود در این راه ثابت کرد که ادامه دهنده راهنوجوان عاشورایی است.

نوجوان امروز، در هشت سال دفاع مقدس ثابت کرد که هم چنان وفاداراست، عاشورا را فراموش نکرده و در راه حفظ دین و وطن، حاضر به هر نوعجانبازی است. نوجوان عاشورایی، الگوی محمدحسین فهمیده و بهنام محمدیاست که هیچ هراسی از مرگ نداشتند و با اراده خود، شهادت را انتخاب کردند.

نوجوان امروز، نوجوان فلسطینی است که سال هاست با سنگ و چوب، درمقابل سربازان رژیم اشغال گر قدس ایستادگی کرده است و پیام رسان مظلومیتمردم فلسطین به گوش جهانیان است. نوجوان فلسطینی همچون قاسم، محمد،عون و... از مرگ نمی هراسد و جان خود را در راه دفاع از آرمان هایش فدامی کند.

نوجوان امروز، به مقام ولایت خود، بنیان گذار انقلاب اسلامی و رهبر معظمانقلاب، عشق می ورزد، به او به دیده احترام می نگرد و به سخنانش گوش جانمی سپرد.

نوجوان امروز، تمام تلاش خود را به کار می گیرد تا در عرصه های علمی،توانایی خود را به جهانیان ثابت کند و با کسب رتبه های بالا در مسابقه هایعلمی، پیام قدرت و توان مندی نوجوان مسلمان را به گوش جهانیان برساند.

منابع پیشنهادی در زمینه عاشورا و کودک و نوجوان

7. دست های تنهای من

پهلوانیان، احمد، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول، 1378، 63صفحه.

8. غنچه خونین؛ شرح زندگانی و شهادت حضرت علی اصغر

زجاجی مجرد، مجید، کاشان، مرسل، چاپ اول، 1378، 128صفحه.

9. اشکی بر سه ساله

حائری تبار(قحطانی)، محمد، تهران، عاشورا، چاپ اول، 1380،306صفحه.

10. داستان غم انگیز حضرت رقیه علیهاالسلام

شیرازی، علی، قم، خرم، چاپ اول، 1377، 88 صفحه.

11. داستان هایی از حضرت رقیه علیهاالسلام

میرخلف زاده، احمد و قاسم، قم، روحانی، چاپ اول، 1380، 96 صفحه.

12. ستاره درخشان شام؛ حضرت رقیه دختر امام حسین علیه السلام

ربانی خلخالی، علی، قم، مکتب الحسین، چاپ اول، 1377، 372 صفحه.

13. حضرت قاسم بن حسن علیه السلام ؛ شکوفه خونین کربلا

گلی زواره، غلامرضا، تهران، ام ابیها، چاپ اول، 1378، 176 صفحه.

14. عبدالله بن حسن علیه السلام ، محمد، عبدالله

کمال سید، مترجم: نثار احمد زین پوری، قم، انصاریان، جلد ششم،چاپ اول، 1377، 32 صفحه.

15. یاران کوچک حسین علیه السلام

موسی وادقانی، سید احمد، چاپ دوم، 1378، 245 صفحه.

پایگاه اطلاع رسانی حوزه